In Raak Magazine duiken we elke maand wat dieper in een thema, samen met een expert. Dit keer vertelt therapeute en auteur Nina Mouton over zelfzorg. Geen luxe of egoïsme, benadrukt ze, maar een vorm van zelfkennis die je helpt om grenzen te stellen, veerkracht op te bouwen en in echte verbinding te blijven met anderen.

Foto: Studio Rammelo

Nina Mouton omschrijven in een paar woorden is moeilijk. Ze studeerde psychologie, was psychotherapeut, schrijft boeken en columns, geeft lezingen en maakt podcasts. Heel vaak over zelfzorg, een onderwerp waar nogal wat misverstanden over bestaan. “Zelfzorg omschrijf ik als psychologische zelfkennis”, gaat ze van start. “Jezelf zo goed kennen dat je weet wat je patronen en je valkuilen zijn om van daaruit eigen keuzes te maken. Je beseft dat je wel eens in een verkeerd patroon vervalt, maar dat is niet erg. Het gaat hem vooral om die bewustwording. Zo zit ik in elkaar, soms is dat constructief, soms destructief. Hoe kan ik dan mijn leven leiden zodat er terug zuurstof in komt, zodat ik niet meer op mijn tandvlees zit.”

Het is dus niet zo simpel als elke zaterdag een bad nemen om tot rust te komen?

“We verwarren zelfzorg met me-time. Me-time is ook belangrijk en nodig, maar zelfzorg gaat wat dieper. En als we die twee verwarren, zijn we onszelf tekort aan het doen. Het mag wel wat meer zijn dan dat badje op zaterdagavond.”

Hoe komt het dat wij het zo moeilijk hebben om voor onszelf te zorgen?

“Omdat zelfzorg vaak verkeerd wordt begrepen als egoïsme. Het woord ‘zelf’ doet vermoeden dat wie voor zichzelf zorgt niet meer voor een ander zorgt. Het tegendeel is waar. Wie zichzelf goed kent en zijn grenzen herkent, kan net bewuster aanwezig zijn in relaties. Je geeft dan niet langer vanuit uitputting of omdat je wil dat mensen je graag zien, maar vanuit overvloed. Dat voorkomt verkeerde verwachtingen en wrevel. Als je je grenzen kent, kan je ze ook makkelijker aangeven en in communicatie gaan met anderen in plaats van pas te reageren als het water je al aan de lippen staat.”

Dat lijkt me ook een training in assertiviteit om te durven zeggen: nu gaat het even niet.

“Zeker. Of net omgekeerd: minder agressief communiceren en rekening houden met jezelf en de andere. Zelfzorg gaat over jij, maar ik ook. Ik ook. Wat veel mensen niet kunnen.”

Je boek over zelfzorg werd een bestseller. Voelde je op voorhand aan dat het nodig was om dat thema op de kaart te zetten?

“Mijn eerste boek ging over mild ouder schap waar ik veel lezingen over gaf. Het laatste hoofdstuk in dat boek ging over zelfzorg, omdat ik voelde dat dat bij ouders een belangrijk thema was. Het was een opstap naar mijn tweede boek. Maar hoewel mijn lezingen over mild ouderschap meteen volzet waren, hoe groot de zaal ook was, was het bij het thema zelfzorg toch trekken en sleuren. Ik ben er eigenlijk al 10 jaar mee bezig, maar het is de coronaperiode die voor een klik heeft gezorgd, waarna mensen er meer aandacht voor kregen.”

Je was verrast dat er ook zoveel mannen je boek lezen.

“Mannen, maar ook oudere mensen. Zelfzorg sprak een heel andere groep aan dan ik gewoon was met mild ouderschap. Ik ben heel blij dat ook mannen met zo’n psychologisch thema bezig zijn, want dat ligt doorgaans minder in hun interessegebied.”

Wat ik me wel afvraag: moeten we niet tegen een stootje kunnen? Dat is nu eenmaal het leven.

“Dat klopt. Maar zelfzorg vergroot net je veerkracht. Mensen zijn vaak heel streng voor zichzelf. Ze moeten doorgaan, want ze willen hun collega, familie of gezin niet in de steek laten. Ze willen er staan en hun rol als werknemer, vader of dochter perfect vervullen. Zo raak je in een burn-out. Ik begrijp dat mensen zelfzorg associëren met te mild zijn voor jezelf en op alles nee zeggen omdat je er geen zin in hebt. Dat is te categoriek. Als je jezelf en je limieten kent, kan je ook eerlijk zeggen dat een opdracht niet lukt en in verbinding gaan, in plaats van totaal te stoppen met je job en zo de rest in de penarie te steken.”

Raak-vrijwilliger Mike zegt in het coverinterview dat hij vroeger in zijn schulp kroop en niemand wou lastigvallen, maar nu net bewust voor verbinding kiest met mensen door vrijwilligerswerk te doen, onder andere bij Raak.

“Superbelangrijk. We leven niet in een vacuüm, gelukkig maar. We zijn sociale wezens. De diepe verbinding die we kunnen voelen met andere mensen is van levensbelang. Dat is een pijler om je goed in je vel te kunnen voelen, maar ook om te voelen dat je van betekenis bent. Dat je het niet allemaal alleen moet doen. Dat je je mag laten dragen in het leven. Je kan sommige dingen wel alleen, maar dat neemt niet weg dat je die echte verbinding ook nodig hebt. En vrijwilligerswerk kan daar enorm veel in betekenen. Je verbonden voelen met andere mensen is zoals eten en drinken.”

Stel dat mensen dit lezen en denken: ik wil met zelfzorg aan de slag gaan. Hoe begin je eraan?

“Het begin van zelfzorg is stilstaan, en dat is veel moeilijker dan je denkt. Hoe vaak op een dag check je in bij jezelf om te voelen hoe het nu eigenlijk gaat met jou? Sommige mensen doen dat nooit. Zelfzorg begint met de vragen ‘hoe voel ik mij’, ‘hoe gaat het met mij’ en ‘wat heb ik nodig’. Welke signalen stuurt je lichaam en welke emotie kan je daarop plakken? Wat zegt die emotie over wat je nu nodig hebt? De beste manier is om daar even bij stil te staan tijdens dingen die je vaak doet, zoals je handen wassen. In een verdere stap denk je na over: wat kan ik mezelf geven? En aan wie kan ik hulp vragen? Dan ben je aan het verbinden met jezelf en anderen. Waardoor je al aan zelfzorg doet op een heel laagdrempelige manier. Nog een tip is ‘s ochtends kleine beloftes maken aan jezelf in plaats van grote voornemens te maken in januari. Zo word je ook weer betrouwbaar voor jezelf, want de meerderheid heeft zijn grote voornemens al opgegeven midden januari. Dan stel je jezelf teleur. Bij mij kon dat een kleine belofte zijn, zoals een grote pot thee zetten. Zo had ik de hele dag door een warme kop thee in mijn handen en dat deed deugd.”