Het klimaat is een zaak van iedereen. Maar wie in armoede leeft, wordt vaak vergeten in het debat. Dat is buiten De Experten gerekend, een initiatief van SAAMO provincie Antwerpen. Het project pleit voor klimaatrechtvaardigheid en geeft mensen in armoede een stem. Vzw Welzijnszorg beloonde eind mei De Experten met de Prijs Armoede Uitsluiten 2025.

Ann Van der Wilt, teamcoördinator Energie en water bij SAAMO provincie Antwerpen, is al jaren betrokken bij het project De Experten. Haar doel: mensen in armoede deel laten uitmaken van het klimaatverhaal. En dat als volwaardige partners.

Wat betekent klimaatrechtvaardigheid?

“Kwetsbare groepen wonen in de slechtste woningen en buurten, waar ze het hardst lijden onder luchtvervuiling en extreme weersomstandigheden, maar ze zijn er in mindere mate verantwoordelijk voor. Wie met beperkte middelen leeft, beperkt ook zijn voetafdruk. We mogen hen niet dubbel straffen met een beleid dat zich hoofdzakelijk richt op de middenklasse. Niet alleen op financieel vlak, maar ook qua inspraak. Wie niet gehoord wordt, krijgt ook geen kans om te participeren. Met De Experten willen we ervoor zorgen dat iedereen kan meestappen in de energietransitie. Alleen dan krijg je een sociaal rechtvaardig klimaatverhaal.”

Hoe ontstond het idee om mensen in armoede, het middenveld en beleidsmakers samen te brengen?

“Al meer dan 20 jaar vergaderen we maandelijks over de uitdagingen op het vlak van energiearmoede. We komen samen met een zeer diverse groep van energieprofessionals, beleidsmakers en sociale organisaties zoals het OCMW en het CAW. Professionele experten genoeg, maar voor een totaalbeeld heb je ook ervaringsdeskundigen nodig. Mensen die daadwerkelijk hun energiefactuur niet kunnen betalen of niet de middelen hebben voor isolatie, nieuwe ramen … en al zeker niet voor zonnepanelen of een warmtepomp. Zij zijn de echte experten en brengen zaken aan die je anders over het hoofd ziet. De wisselwerking tussen al die diverse groepen is een grote troef.”

Hoe verloopt zo’n vergadering?

“Onze experten wonen de maandelijkse vergadering bij en leren van de professionals. Daarnaast delen ze in alle eerlijkheid hun persoonlijke situatie. Waar botsen ze precies op? Vaak gaat dat over betaalbaarheid of toegankelijke dienstverlening. Dat is bijzonder waardevol voor professionele partners. Na die vergadering komen we opnieuw samen met mensen in armoede. Was alles duidelijk? Zitten ze nog met vragen? Zo versterken we het groepsgevoel en creëren we een veilige haven.”

Wat betekent deze prijs?

“Veel, zeker voor de mensen die hun persoonlijke verhalen delen. Dat vergt moed. De prijs is een erkenning voor hun engagement. Hopelijk komen we hierdoor op de radar van minder voor de hand liggende energiespelers. Er zijn nog zoveel mogelijkheden en innovaties, maar dat onderzoeken we efficiënter met de juiste partners aan boord. Wat met plug-and-play zonnepanelen bijvoorbeeld, moeten we daar iets mee of is dat net minder relevant voor onze doelgroep? Het juiste netwerk is erg belangrijk voor een project als dit.”

Wat zijn de volgende stappen voor dit project?

“Momenteel komen we telkens samen in Brussel, vanwege de centrale ligging. Maar het blijft voor sommigen een hele afstand. Daarom willen we meer en diverse expertgroepen inrichten op lokaal niveau. Dat zou ook onze werking ten goede komen. Nu passeren alle thema’s tijdens eenzelfde vergadering. Met meerdere groepen, verspreid over Vlaanderen, kunnen we specifiekere onderwerpen en lokale kwesties aansnijden. Of gewoon langer stilstaan bij een bepaald energieprobleem. Zo vormen we een duidelijker beeld van wat er speelt bij mensen die in armoede leven.”