In Raak Magazine duiken we elke maand wat dieper in een thema, samen met een expert. Dit keer vertelt Alexander Witpas wat ‘betrokken vaderschap’ precies betekent.

Hoe ben je een betrokken vader?

“Door aanwezig te zijn. Niet alleen fysiek, maar ook emotioneel. Als je kind zich niet goed voelt of in de problemen zit, moet je daar ook iets mee doen. Hen troosten of terechtwijzen is een begin, maar laat daarna ook zien hoe ze kunnen groeien. En wat voor mij belangrijk blijft: structuur bieden. Regeltjes installeren is niet zo moeilijk, maar consequent zijn en ze handhaven blijkt vaak niet evident. Dat geldt ook voor de waarden die je wil meegeven aan je kinderen. Je moet ze niet per se opleggen, maar geef alvast zelf het goede voorbeeld.”

Maar dat blijkt in de praktijk niet altijd even gemakkelijk. Wat zijn de obstakels?

“Wat zeker meespeelt is tijd en geld. Als het gezin uitbreidt, heb je beide in veelvoud nodig. Meestal zie je dat de moeder een groter stuk van de onbetaalde arbeid opneemt en meer voor de kinderen en het huishouden zorgt. Onderzoek bevestigt ook dat vrouwen meer onbetaald werk doen. Maar voor elk extra uur onbetaald werk dat moeders doen, nemen vaders vaak een extra betaald werkuur op. Als je beide vergelijkt, dan zie je dat de totale werklast aan betaalde en onbetaalde uren overeenkomt. En die inspanningen zijn nodig, want een kind is bijzonder duur. Gespreid over een periode van 20 jaar kom je uit op 120.000 tot 150.000 euro. Zo goed als alle ouders willen meer tijd doorbrengen met hun kinderen, maar door de financiële druk is dat vaak onmogelijk. Daarbij is je gezin financieel onderhouden iets wat vaders doorgaans doen. En dat is ook een manier van zorg, maar dat wordt zelden zo gezien.”

Stel dat elke vader genoeg tijd heeft om door te brengen met zijn kinderen, wat levert dat dan op?

“Kinderen die kunnen rekenen op twee stabiele, betrokken ouders doen het beter op school, raken minder betrokken bij criminaliteit en hebben minder problemen met middelengebruik. Dat moet niet per se een moeder en een vader zijn, het kunnen ook twee moeders of twee vaders zijn. Eenoudergezinnen hebben het gewoon moeilijker, omdat ze minder tijd en minder geld voorhanden hebben. Als je kijkt of er een verschil is tussen moeders en vaders zie je dat ze vaak hetzelfde doen. Toch zijn er verschillen. Vaders stimuleren de ontdekkende kant van kinderen meer, en moedigen hen aan om hun grenzen te verleggen. Moeders hanteren vaak meer kindertaal, terwijl vaders zich minder aanpassen en een complexere, rijkere woordenschat hanteren, wat de taalontwikkeling van het kind ten goede komt. Ook niet onbelangrijk: als kinderen interactie hebben met een volwassen man verruimt dat hun blik. En als de man in het huishouden helpt, ontwikkelen ze minder traditionele ideeën over klassieke rolpatronen.”

Maar ondertussen krijgt onze maatschappij die rolpatronen niet afgeschud.

“Meer zelfs, we houden ze in stand. Hoewel er een positieve evolutie is op het vlak van gendergelijkheid verwachten we nog steeds dat vaders het grootste deel van de financiële lasten dragen. Tegelijk meer betrokkenheid eisen van mannen is een tegenstrijdige boodschap. Daar komt trouwens ook meer bij kijken dan gewoon die werkuren kloppen. Er is weinig aandacht voor de mentale impact. Ondertussen voeren heel wat landen standaard postnatale screenings uit bij moeders die net zijn bevallen. Terecht, want 20 procent van die moeders heeft het moeilijk en kan ondersteuning gebruiken. Maar 10 procent van de vaders ervaart ook klachten. En als er bij de vrouw

problemen opduiken, loopt dat percentage zelfs op tot 50 procent van de vaders. Desondanks is er bijna geen enkel land dat systematische ondersteuning aanbiedt voor mannen.”

Daar maken toxische figuren zoals Andrew Tate dankbaar gebruik van. Zij bieden ‘oplossingen’ in de vorm van machogedrag en vrouwonvriendelijke boodschappen.

“De media schuiven Tate nu naar voren als het symbool van toxische mannelijkheid, maar de onderliggende problemen en frustraties groeien al 20 jaar. Jongens en jongemannen ervaren problemen op school, op de arbeidsmarkt, op het gebied van relaties … Sommigen buiten die onvrede uit en sturen aan op seksistisch gedrag. Natuurlijk moet je dat veroordelen, maar een alternatief aanbieden en aandacht besteden aan hun problemen is minstens zo belangrijk. Die tegenreactie komt er maar niet. Kunnen vaders daar iets betekenen? Zeker. Zij kunnen bijvoorbeeld tonen hoe je een goede partner bent en taken opnemen in het huishouden. Maar leeftijdsgebonden problemen die zich voordoen op school of tijdens het daten liggen moeilijk als je opgroeide in een periode waarin andere normen golden. Die verschillende leefwerelden maken zulke gesprekken vaak moeilijk.”

Sinds kort organiseert Raak de info- en gespreksavonden ‘Zo vader, zo zoon’. Jij leidt die gesprekken. Wil je daarmee de drempel verlagen?

“Ja, want de nadruk ligt nu vaak op wat er fout loopt, en te weinig op hoe vaders hun leefwereld ervaren of waar ze tegenaan lopen. Ik wil tijdens die avonden trouwens geen sluitende definitie van ‘betrokken vaderschap’ presenteren, dat verschilt per context en levensfase. Wat ik wel wil doen, is vaders meer achtergrond, nuance en feitelijke informatie geven. Zo kunnen ze hun rol met meer vertrouwen opnemen. Vaak zijn de mensen die naar zo’n avond komen al betrokken vaders. Toch kan het heel waardevol zijn om bevestiging te krijgen en te horen dat je goed bezig bent. Daarnaast denk ik dat er ook echt nood is aan plekken waar vaders met elkaar in gesprek kunnen gaan over hun vragen en twijfels, zonder dat het meteen over grote problemen moet gaan.”

Meer weten over dit thema? Kom naar een info- en gespreksavond met Alexander Witpas: vrijdag 12 juni in Berchem, vrijdag 18 september in Hooglede, vrijdag 25 september in Mol, donderdag 15 oktober in Heist-op-den-Berg, vrijdag 23 oktober in Kruibeke, vrijdag 13 november in Sint-Amandsberg en donderdag 17 december in Kwaadmechelen.